Зертханалық жануарлардың сиыр шешегі вирусына сезімталдығын бағалау және эксперименттік модельді таңдау

Сиыр шешегі вирусы Orthopoxvirus туысына жатады және ортопоксвирустық инфекцияларды зерттеуде модельдік объект ретінде кеңінен қолданылады. Әртүрлі жануар түрлерінің осы вирусқа сезімталдығы туралы мәліметтер болғанымен, олардың сезімталдығын стандартталған эксперименттік жағдайларда бағалау жеткілікті деңгейде зерттелмеген.

Осы зерттеудің мақсаты – зертханалық жануарлардың сиыр шешегі вирусына сезімталдығын бағалау және оңтайлы эксперименттік модельді таңдау болып табылады.

Жұмыста сиыр шешегі вирусының «COWPOX-CAM» штаммы қолданылды. Эксперименттік модель ретінде ақ тышқандар, теңіз шошқалары және қояндар пайдаланылып, олар тері ішіне енгізу арқылы жұқтырылды. Жануарларға клиникалық бақылау жүргізіліп, инфекциялық процестің өтуі және патологиялық өзгерістердің дамуы бағаланды.

Теңіз шошқаларында инфекция жеңіл түрде өтіп, өлім жағдайлары тіркелмеді. Ақ тышқандарда инфекцияның клиникалық белгілері әлсіз дәрежеде байқалып, өзіне тән терілік зақымданулар байқалмады. Қояндарда инфекцияның жергілікті және жүйелік көріністерімен сипатталатын айқын клиникалық көрініс дамыды. 

Алынған нәтижелер қояндардың сиыр шешегі вирусына ең жоғары сезімталдыққа ие екенін көрсетті және оларды инфекция патогенезін зерттеу, сондай-ақ вакциналар мен емдік препараттардың тиімділігін бағалау үшін оңтайлы эксперименттік модель ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.

1. Bruneau R.C., et al. Cowpox viruses: a zoo full of viral diversity and lurking threat. Viruses. 2023; 15(3), с. 623. https://doi.org/10.3390/v15030623.

2. Riedel S. Edward Jenner and the history of smallpox and vaccination. Proceedings (Baylor University Medical Center). 2005;18(1): С. 21–25. https://doi.org/10.1080/08998280.2005.11928028.

3. Гаврилова Е.В. Ортопоксвирусные инфекции: эпидемиология, клиническая картина и диагностика. Проблемы особо опасных инфекций. 2013; № 4. С. 82–87.

4. Shchelkunov S.N. An increasing danger of zoonotic orthopoxvirus infections. PLoS Pathogens. 2013; 9(12):e1003756. https://doi.org/10.1371/journal.ppat.1003756.

5. Shchelkunova G.A., Shchelkunov S.N. 40 years without smallpox. Acta Naturae. 2017; 9(4): С. 4– 12.

6. Львов Д.К. Оспа коров. В: Руководство по вирусологии: вирусы и вирусные инфекции человека и животных / под ред. Д.К. Львова. М.: Медицинское информационное агентство; 2013. С. 668–670.

7. Западнюк И.П., Западнюк В.И., Захария Е.А., Западнюк Б.В. Лабораторные животные: разведение, содержание, использование в эксперименте. Киев: Вища школа; 1983. 383 с.

8. Hutson C.L., Abel J.A., Carroll D.S., et al. Comparison of West African and Congo Basin monkeypox viruses in BALB/c and C57BL/6 mice. PLoS ONE. 2009;5(1):e8912. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0008912.

9. Marriott K.A., Parkinson C.V., Morefield S.I., et al. Clonal vaccinia virus grown in cell culture fully protects monkeys from lethal monkeypox challenge. Vaccine. 2007; 26(5): С. 581–588. https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2007.11.038.

10. Osorio J.E., Iams K.P., Meteyer C.U., Rocke T.E. Comparison of monkeypox virus pathogenesis in mice by in vivo imaging. PLoS ONE. 2009;4(8):e6592. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0006592.

11. Guide for the Care and Use of Laboratory Animals. 8th ed. Washington, DC: National Academy Press; 2011. 246 p.

12. Hutson C.L., Olson V.A., Carroll D.S., et al. A prairie dog animal model of systemic orthopoxvirus disease using West African and Congo Basin strains of monkeypox virus. Journal of General Virology. 2009;90(2): С. 323–333. https://doi.org/10.1099/vir.0.005108-0.

13. Zaucha G.M., Jahrling P.B., Geisbert T.W., et al. The pathology of experimental aerosolized monkeypox virus infection in cynomolgus monkeys. Laboratory Investigation. 2001;81(12): С. 1581– 1600. https://doi.org/10.1038/labinvest.3780362.

14. Reed K.D., Melski J.W., Graham M.B., et al. The detection of monkeypox in humans in the Western Hemisphere. New England Journal of Medicine. 2004;350(4): С. 342–350. https://doi.org/10.1056/NEJMoa032299.

15. Reith R.W., Williamson J.D. Pathogenesis of vaccinia and cowpox infections // Poxvirus and Iridovirus Meeting. 1996. С. 364.

16. Mims C.A. The response of mice to the intravenous injection of cowpox virus. British Journal of Experimental Pathology. 1968;49(4): С. 361–363.

17. Chen N., Li G., Liszewski M.K., et al. Virulence differences between monkeypox virus isolates from West Africa and the Congo Basin. Journal of Virology. 2005;79(20): С. 13100–13107. https://doi.org/10.1128/JVI.79.20.13100-13107.2005.

18. Americo J.L., Moss B., Earl P.L. Identification of wild-derived inbred mouse strains highly susceptible to monkeypox virus infection. Journal of Virology. 2010;84(16): С. 8172–8180. https://doi.org/10.1128/JVI.00521-10.

19. Маренникова С.С., Щелкунов С.Н. Патогенные для человека ортопоксвирусы. М.: КМК; 1998. 386 с.

20. Hammarlund E., Lewis M.W., Carter S.V., et al. Multiple diagnostic techniques identify protective immunity against monkeypox. Nature Medicine. 2005;11(9): С. 1005–1011. https://doi.org/10.1038/nm1273.

21. McFadden G. Poxvirus tropism. Nature Reviews Microbiology. 2005;3(3): С. 201–213. https://doi.org/10.1038/nrmicro1099.

22. Онищенко Г.Г., и др. Ортопоксвирусы: современное состояние проблемы. Вестник РАМН. 2020;75(4): С. 300–305. https://doi.org/10.15690/vramn1360.

23. Fenner F., Henderson D.A., Arita I., et al. Smallpox and its eradication. Geneva: World Health Organization; 1988. 1460 p.

24. Essbauer S., Pfeffer M., Meyer H. Zoonotic poxviruses. Veterinary Microbiology. 2010;140(3– 4): С. 229–236. https://doi.org/10.1016/j.vetmic.2009.08.026.

25. Moss B. Poxviridae: the viruses and their replication. В: Knipe D.M., Howley P.M. Fields Virology. 6th ed. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins; 2013. С. 2129–2159.

26. Reynolds M.G., Damon I.K. Outbreaks of human monkeypox after cessation of smallpox vaccination. Trends in Microbiology. 2012;20(2): С. 80–87. https://doi.org/10.1016/j.tim.2011.12.001.

27. Kumar V., Abbas A.K., Aster J.C. Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease. 10th ed. Philadelphia: Elsevier; 2020. 1392 p.

28. Murphy K., Weaver C. Janeway’s Immunobiology. 9th ed. New York: Garland Science; 2017. 904 p.

29. Гендон Ю.З., Чернос В.И. Информосомы клеток HeLa, заражённых вирусом осповакцины. Молекулярная биология. 1968; № 2. С. 727–735.

30. Mätz-Rensing K., Yue C., Ellerbrok H., et al. Limited susceptibility of rhesus macaques to cowpox virus infection. Primate Biology. 2017;4: С. 163–171. https://doi.org/10.5194/pb-4-163-2017.

31. Johnson R.F., Dyall J., Ragland D.R., et al. Aerosol exposure of rhesus macaques to cowpox virus Brighton Red. Journal of General Virology. 2016;97(9): С. 2213–2222. https://doi.org/10.1099/jgv.0.000538.