2024-2025 ЖЫЛДАРДАҒЫ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЖЫЛҚЫ ТҰМАУЫНЫҢ ЭПИЗООТИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ

Ғылыми-зерттеу жұмыстарының мақсаты 2024-2025 жылдары ҚР жылқы тұмауына мониторингтік зерттеулер жүргізу болды. Қазақстан аумағында жылқы тұмауының вирусына антиденелердің таралуын зерттеу үшін 2024 жылы 9 облыста жиналған мұрын шайындыларының сынамасы және ҚР 16 облысының шаруашылықтарында жиналған жылқылардың қан сарысуы зерттелді.
Жылқы тұмауы вирусының антиденелеріне серопреваленттілігін анықтау үшін Қазақстанның әртүрлі аймақтарынан келген жылқылардың қан сарысуларына ИФТзерттеулер жүргізілді. Сондай-ақ, жылқы тұмауы вирусының айналымын анықтау үшін ПТР әдісімен жылқылардың мұрын шайындылары зерттелді.
ИФТ және ПТР-зерттеулер қолданылған тест-жиынтықтардың бекітілген нұсқауларына сәйкес жүргізілді. Картаға түсіру кезінде ArcGIS ашық бастапқы ГАЖ бағдарламасы қолданылды.
2024 жылы жүргізілген серологиялық зерттеулердің нәтижелері Қазақстан аумағында жылқы тұмауы вирусына қарсы антиденелердің бар екендігін айғақтайды. Серологиялық сынақтардың көптеген оң нәтижелерімен жүргізілген ПТР зерттеулері зерттелген бір үлгіде жылқы тұмауы вирусының ДНҚ-сын анықталмағанын атап өткен жөн.
Алынған қорытындылар, зертханалық диагностикалық зерттеулер негізінде біз 2024- 2025 жылдары жылқы тұмауының эпизоотиялық жағдайы бойынша ҚР аумағын аймақтарға бөлдік. Нәтижесінде еліміздің жылқы тұмауы бойынша қолайлы аумақтары (0 %) және қауіп көрсеткіштері бойынша: жылқы тұмауының таралу қаупі төмен аймақ (1-29 %); жылқы тұмауының таралу қаупі орташа аймақ (30-59 %) және жылқы тұмауының таралу қаупі жоғары аймақ (60-100%) анықталды.

1. https://tv7.kz/ru/projects/news-ru/23856-kazahstan-v-pyatjorke-stran-s-krupnejshimpogolovem-loshadej/

2. Статические данные на 1 июля 2023 года МСХ РК. Астана, 2023 г.

3. WEBSTER R.G. (1993). Are equine 1 influenza viruses still present in horses? Equine Vet. J., 25, 537–538.

4. Daly J.M., Whitwell K.E., Miller J., Dowd G., Cardwell J.M. & Smith K.C. (2006). Investigation of equine influenza cases exhibiting neurological disease: coincidence or association? J. Comp. Pathol., 134 (2–3), 231–135. [PMID: 16527298]

5. Guo Y., Wang M., Kawaoka Y., Gorman O., Ito T., Saito T. & Webster R.G. (1992). Characterisation of a new avian-like influenza A virus from horses in China. Virology, 188, 245– 255.

6. Abdel-Moneim A.S., Abdel-Ghany A.E. & Shany A.S.S. (2010). Isolation and characterisation of highly pathogenic avian influenza subtype H5N1 from donkeys. J. Biomed. Sci., doi. 10.1186/1423-0127-17-25.

7. Nakhanov A.K., Abeuov K.B., Omarova Z.D., Ermekbai T.T., Burashev E.D., Orynbayev M.B. The First Case of Foot-and-Mouth Disease Caused by O/ME-SA/IND-2001 Virus in Kazakhstan. Problemy Osobo Opasnykh Infektsii DOI. 10.21055/0370-1069-2023-2-140-145. IF: 1.6. Q3

8. А.К. Бопи, З.Д. Омарова, Рыстаева Р.А., А.Б. Тулендибаев, Т.У. Аргимбаева, Д.Ә. Әлібекова, Н.А. Әубәкір, Т.Т. Ермекбай, А.А. Серикбай, М.Б. Орынбаев, Х.Б. Абеуов. Мониторинг высокопатогенного гриппа птиц в Казахстане. Научный журнал «Биобезопасность и Биотехнология», № 10 (2022), С.24-30

9. М.Ж. Каукарбаева, Ж.Б. Кондибаева, Ж.К. Кошеметов, Х.Б. Абеуов, М.К. Исакеев, М. Амирбеков, Н.Р. Сатторов. Эпизоотологический мониторинг и профилактика инфекционного ринотрахеита крупного рогатого скота в Республике Казахстан. Доклады Таджикской академии сельскохозяйственных наук, № 4 (74) 2022, С. 62-66

10. Е.Д. Бурашев, М.Б. Орынбаев, Х.Б. Абеуов, Р.А. Рыстаева, З.Д. Омарова, А.Б. Тулендибаев, Т.У. Аргимбаева, Д.А. Алибекова, Н.А. Аубакир Т.Т. Ермекбай. Серопревалентность ящура в Казахстане на 2021-2023 гг. Научный журнал «Биобезопасность и Биотехнология», № 17 (2024), С.23-33

11. Е.Д. Бурашев, М.Б. Орынбаев, Х.Б. Абеуов, Р.А. Рыстаева, З.Д. Омарова, А.Б. Тулендибаев, Т.У. Аргимбаева, Д.А. Алибекова, Н.А. Аубакир Т.Т. Ермекбай. Иммунный статус домашней птицы к вирусу болезни Ньюкасла в Казахстане. Научный журнал «Биобезопасность и Биотехнология», № 18 (2024), С.44-50

12. Abeuov, K., Burashev, Y.., Rystaeva, R., Omarova, Z., Tulendibaev, A., Aubakir, N., Ermekbai, T., Argimbayeva, T., Alibekova, D., Abduraimov, Y., Rsalyev, A. Seropositivity of equine rhinopneumonitis in Kazakhstan. Eurasian Journal of Applied Biotechnology, (2025). (2), 39-49. https://doi.org/10.11134/btp.2.2025.5

13. Әубәкір Н.А., Бурашев Е.Д., Абеуов Х.Б., Рыстаева Р.А., Омарова З.Д., Аргимбаева Т.У., Тулендибаев А.Б., Әлібекова Д.Ә., Ермекбай Т.Т., Орынбаев М.Б. Изучение эпизоотической ситуации по гриппу лошадей в Республике Казахстан. Материалы Международной научно-практической конференции на тему «Биологическая безопасность в условиях глобальных угроз: научно-технологические подходы противодействия» – Астана – Акционерное общество «Национальный холдинг «QazBioPharm», 2025. – 131 с. С. 16-17

14. Ермекбай Т.Т., Бурашев Е.Д., Абеуов Х.Б., Рыстаева Р.А., Омарова З.Д., Аргимбаева Т.У., Әубәкір Н.А., Әлібекова Д.Ә., Тулендибаев А.Б. Қазақстандағы жылқылардың ринопневмониясы: таралуы, серопреваленттілігі және эпизоотологиялық талдауы. «Жаһандық қатерлер жағдайындағы биологиялық қауіпсіздік: қарсы ісқимылдың ғылыми-технологиялық тәсілдері» тақырыбындағы халықаралық ғылымипрактикалық конференция материалдары – Астана – «QazBioPharm» ұлттық холдингі» АҚ, 2025. – 131 б. 21-22 б.

15. https://www.esri.com/ru-ru/arcgis/open-vision/initiatives/open-source.