КӘДІМГІ ҮРКЕГҮЛДІҢ (FILIPENDULA VULGARIS M.) ҚОЮ ЭКСТРАКТЫ НЕГІЗІНДЕ ЖАҚПА МАЙ ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ ЗЕРТТЕУ

Ультрадыбыстық экстракция әдісімен алынған кәдімгі үркегүл (Filipendula vulgaris M.) қою экстракты негізінде жақпа майды фармацевтикалық әзірлеу жүргізілді. Ультрадыбыстық әсерді қолдану биологиялық белсенді заттарды бөліп алудың тиімділігін арттыруға, экстракция уақытын қысқартуға және өсімдік шикізатының термолабильді компоненттерін сақтауға мүмкіндік берді.

Қою экстракттың химиялық құрамы газды хромато-масс-спектрометрия (ГХ/МС) әдісімен зерттелді. Талдау нәтижесінде фенолдық табиғатты қосылыстардың, флавоноидтардың, органикалық қышқылдардың, эфирлердің және айқын антиоксиданттық әрі қабынуға қарсы белсенділікке ие басқа да екіншілік метаболиттердің кешені анықталды. Алынған деректер экстракттың фармакологиялық маңыздылығын және оны жұмсақ дәрілік қалыптарды әзірлеуде белсенді ингредиент ретінде қолданудың мақсатқа сай екенін дәлелдейді.

Зерттелген экстракт негізінде жақпа майдың бес модельдік құрамы әзірленді, олар негіз компоненттерінің арақатынасы мен белсенді заттың шоғырлануы бойынша ерекшеленеді. Әрбір модель үшін физика-химиялық, органолептикалық және реологиялық сипаттамаларға бағалау жүргізілді. Жақпа майдың қоймалылығы, қабаттануға тұрақтылығы, рН көрсеткіші, тұтқырлығы, сондай-ақ экстракттың жақпа май массасында біркелкі таралуы анықталды. Алынған деректердің жиынтығы негізінде құрылымдық тұрақтылықты және жұмсақ дәрілік қалыптарға қойылатын талаптарға сай фармакотехнологиялық қасиеттерді қамтамасыз ететін оңтайлы құрам таңдап алынды.

Әзірленген үлгілерге токсикологиялық зерттеулер мен фармакологиялық сынақтар жүргізілді. Сыртқа қолдану кезінде жедел уыттылық белгілері мен тітіркендіргіш әсердің жоқтығы анықталды. Қабынуға қарсы белсенділікті эксперименттік бағалау қабыну реакцияларының сенімді төмендеуін көрсетті, бұл әзірленген жақпа майдың айқын терапиялық әлеуетін дәлелдейді.

Осылайша, зерттеу нәтижелері Filipendula vulgaris M. қою экстрактының қабынуға қарсы әсері бар жұмсақ дәрілік қалыптарды жасау үшін биологиялық белсенді заттардың перспективалы өсімдік көзі екенін растайды. Әзірленген жақпа май композициясы тұрақтылығымен, қауіпсіздігімен және фармакологиялық тиімділігімен ерекшеленеді, бұл оны фармацевтикалық практикаға енгізу мақсатында әрі қарай клиникаға дейінгі және технологиялық зерттеулер жүргізуге негіз ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.

1. Matic S, Katanic J et al. In vitro and in vivo assessment of the genotoxicity and antigenotoxicity of the Filipendula hexapetala and Filipendula ulmaria methanol extracts // Journal of ethnopharmacology. V-200, 2017. – Р.: 236-236;

2. Samardzic S, Tomic M et al. Antihyperalgesic activity of Filipendula ulmaria (L.) Maxim. and Filipendula vulgaris Moench in a rat model of inflammation // Journal of ethnopharmacology. V-193, 2016. – Р.: 652-656;

3. Cebovic T, Maksimovic Z. Hepatoprotective Effect of Filipendula hexapetala Gilib. (Rosaceae) in Carbon Tetrachloride-induced Hepatotoxicity in Rats // Phytotherapy Research, V-26, №7-2012, – Р.: 1088-1091;

4. Gurita VG, Pavel IZ et al. Assessment of the Antioxidant Effect of ethanolic extracts obtained from Agrimonia eupatoria L., Filipendula ulmaria (L.) Maxim. and Filipendula vulgaris Moench collected from the Estern part of Romania// Revista de chimie. V-69, – №9, 2018. – Р.: 2385-2390;

5. Katanić J, Boroja T. et al. In vitro and in vivo assessment of meadowsweet (Filipendula ulmaria) as anti-inflammatory agent. J Ethnopharmacol 2016; – Р.: 627-636.

6. Katanić, J., Mihailović, V. et al. Dropwort (Filipendula hexapetala Gilib.): Potential role as antioxidant and antimicrobial agent // EXCLI J. 2015.14, – Р.: 1–20.

7. Katanić, J., Mihailović, V., Matić, S. et al. The ameliorating effect of Filipendula hexapetala extracts on hepatorenal toxicity of cisplatin // J. Funct. Foods. 2015. №18, – Р.:198–212

8. Katanić, J., Pferschy-Wenzig, E. et al. Phytochemical analysis and anti-inflammatory effects of Filipendula vulgaris moench extracts // Food and Chemical Toxicology (2018), V. 122, – Р.: 151-162.

9. Авдеева Е.Ю., Скороходова М.Г. и др. Сравнительная оценка остеогенной активности и влияния на гемопоэтическую функцию красного костного мозга фракций экстрактов Saussurea controversa и Filipendula ulmaria при экспериментальном остеомиелите // Bulletin of Siberian Medicine. 2019; 18 (3): – Р.: 6–14.

10. Nitta Y, Yasukata F et al. Inhibition of Morganella morganii Histidine decarboxylase activity and Histamine accumulation in mackerel muscle derived from Filipendula ulumaria Extracts // Journal of food protection. V-79, – №3, 2016. – Р.: 463-467;

11. Nitta Y, Kikuzaki H et al. Inhibitory activity of Filipendula ulmaria constituents on recombinant human histidine decarboxylase// Food Chemistry. V-138, – №2-3, 2013. – Р.: 1551-1556;

12. Shilova I.V., Samylina I.A., Suslov N.I. Razrabotka nootropnyh sredstv na osnove rastenij Sibiri. Tomsk: Pechatnaya manufaktura, 2013. – 268 s.

13. Gosudarstvennaya farmakopeya Respubliki Kazahstan. T. 1. – Almaty Izdatelskij dom «Zhibek zholy», 2008. - 592 s

14. Gosudarstvennaya farmakopeya Respubliki Kazahstan. Tom 3. Almaty: Izdatelskij dom «Zhibek zholy», 2014. – 872 s. ISBN 9965-759-96-0.