ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ТҮЙЕЛЕРДЕ TRYPANOSOMA EVANSI-ГЕ ҚАРСЫ АНТИДЕНЕЛІК ЖАУАП

Trypanosoma evansi қоздыратын су-ауру ауруы шөлейт және жартылай шөлейт аймақтарда түйелердің денсаулығы мен өнімділігіне елеулі зиян келтіретін негізгі факторлардың бірі болып табылады. Қазақстанда түйе санының көп болуына қарамастан, су-ауру эпидемиологиясы бойынша рецензияланатын ғылыми деректер шектеулі.

2024 – 2025 жылдары Қазақстанның түйе шаруашылығы дамыған екі өңірінде – Маңғыстау және Қызылорда облыстарында – көлденең сероэпидемиологиялық зерттеу жүргізілді. Қан сарысуының үлгілері (2024 ж. – n = 2 745; 2025 ж. – n = 2 900) T. evansi-ге қарсы антиденелердің болуына комплементті байланыстыру реакциясы (КБР) және формол-гель сынамасы (ФГС) әдістері арқылы зерттелді. Серопреваленттілік 95% интервалдарымен (СИ) есептелді, ал аймақтық және уақытша айырмашылықтар Пирсонның χ² критерийі арқылы бағаланды.

Маңғыстау облысында КБР бойынша серопреваленттілік 2024 жылы 5,0% (95% СИ: 2,15 11,18) көрсеткішінен 2025 жылы 0,78%-ға (95% СИ: 0,21-2,82) дейін төмендеді (p = 0,0319), ал ФГС бойынша оң нәтижелердің үлесі 65,0%-дан 5,88%-ға дейін азайды (p < 0,001). Керісінше, Қызылорда облысында КБР бойынша серопреваленттілік 4,0%-дан (95% СИ: 3,32 - 4,82) 8,88%-ға дейін (95% СИ: 7,87-10,01) сенімді түрде артты (p < 0,001), ал ФГС көрсеткіштері 7,8%-дан 8,96%ға дейін шамалы өсіп, статистикалық тұрғыдан мәнді болмады (p = 0,1504).

Бұл зерттеу Қазақстандағы түйелер арасында T. evansi айналымына жүргізілген алғашқы жүйелі көпжылдық бағалаулардың бірі болып табылады және өңірлік деңгейде қарама-қайшы динамиканы – Маңғыстау облысында айқын төмендеуді және Қызылорда облысында елеулі өсуді – анықтайды. Алынған нәтижелер су-аурудың эпидемиологиясының гетерогенді сипатын көрсетіп, ауруды бақылау стратегияларын жетілдіру үшін тұрақты эпидемиологиялық мониторинг пен біріктірілген диагностикалық тәсілдерді қолдану қажеттігін негіздейді.

1. Aregawi, W. G., Agga, G. E., Abdi, R. D., & Buscher, P. (2019). Systematic review and metaanalysis on the global distribution, host range, and prevalence of Trypanosoma evansi. Parasites & Vectors, 12, 67. https://doi.org/10.1186/s13071-019-3311-4

2. Selim, A., Abdelhady, A., Almohammed, H. I., et al. (2022). Seroprevalence, risk factors, and hematobiochemical changes associated with Trypanosoma evansi infection in dromedary camels. Animals, 12(18), 2401. https://doi.org/10.3390/ani12182401

3. Evans, G. (1880). On a new blood parasite found in camels: Trypanosoma evansi. Veterinary Journal, 11, 187–188.

4. Sazmand, A., & Joachim, A. (2017). Parasitic diseases of camels in Iran (1931–2017): A literature review. Parasite, 24, 21. https://doi.org/10.1051/parasite/2017024

5. Anonymous. (1935). Dr. Griffith Evans’s hundredth birthday. Canadian Medical Association Journal, 33(4), 430–431.

6. Desquesnes, M., Bossard, G., Thévenon, S., Patrel, D., Ravel, S., Pavlovic, D., et al. (2009). Development and application of an antibody-ELISA to follow up a Trypanosoma evansi outbreak in a dromedary camel herd in France. Veterinary Parasitology, 162(3–4), 214–220. https://doi.org/10.1016/j.vetpar.2009.02.007

7. Hoare, C. A. (1972). The Trypanosomes of Mammals: A Zoological Monograph. Blackwell Scientific Publications, Oxford.

8. Desquesnes, M., Holzmuller, P., Lai, D. H., Dargantes, A., Lun, Z. R., & Jittaplapong, S. (2013). Trypanosoma evansi and surra: A review and perspectives on transmission, epidemiology and control. Parasitology, 140(6), 692–714. https://doi.org/10.1017/S0031182012002276

9. Joshi, P. P., Shegokar, V. R., Powar, R. M., et al. (2005). Human Trypanosoma evansi infection in India. New England Journal of Medicine, 352(13), 1305–1306. https://doi.org/10.1056/NEJMoa042324

10. World Organisation for Animal Health (WOAH). (2021). Manual of Diagnostic Tests and Vaccines for Terrestrial Animals. Chapter: Trypanosomosis (T. evansi). https://www.woah.org

11. Hébert, L., Froger, D., Madeline, A., Lecouturier, F., Lemans, C., Zientara, S., 2023. European inter-laboratory profi-ciency test for dourine antibody detection using the complement fixation test. Vet. Sci. 10, 592.